تبلیغات
جهان هولوگرافیک - سالروز درگذشت مقدس اردبیلی

سالروز درگذشت مقدس اردبیلی




مقدس اردبیلی


اول صفر 993 روز درگذشت عالم ربانی مقدس اردبیلی است به همین مناسبت گزارشی به اختصار  از زندگی پر افتخار این عالم بزرگ شیعه آورده ایم.

ولادت

او در عـصـر صـفویه و در شهر اردبیل دیده به جهان گشود، پس از رشد و نما وكسب تحصیلات ابـتـدایی، به قصد تحصیلات عالیه، به نجف اشرف مهاجرت كرد و بابهره گیری از فضای علمی و مـعـنوی نجف اشرف مجاورت آن خاك اقدس راپذیرفت و علی رغم دعوتهای مكرری كه از سوی امرا و حكام صفوی از او به عمل آمد، نپذیرفت و تدریس و تدرس را بر استفاده از مزایای اجتماعی و سیاسی ایران ترجیح داد پس از شهید ثانی مرجعیت و ریاست تامه شیعه را در نجف بر عهده داشت.



عـلـی رغـم شـهـرتی كه مقدس اردبیلی در میان توده های مردم داشت، ولی با كمال تاسف منابع شـنـاخـت این فقیه عالیقدر در میان كتابها و منابع تراجم و رجال بسیارمحدود است.احمد بن محمد اردبیلی، معروف به مقدس اردبیلی، ضرب المثل زهد و تقوا است ودر عین حال از مـحـققان فقهای شیعه است محقق اردبیلی، در نجف سكنی گزیدمعاصرصفویه است گویند شـاه عـباس اصرار داشت كه به اصفهان بیاید، او حاضر نشد شاه عباس خیلی مایل بود كه مقدس اردبیلی خدمتی به او ارجاع دهد تا اینكه اتفاق افتاد كه شخصی به علت تقصیری از ایران فرار كرد و در نجف از مقدس اردبیلی خواست كه نزدشاه عباس شفاعت كند، مقدس نامه ای به او نوشت به این مضمون:

«بانی ملك عاریت بداند اگرچه این مرد اول ظالم بود، اكنون مظلوم می نماید، چنانچه از تقصیر او بگذری، شاید حق سبحانه از پاره ای از تقصیرات تو بگذرد.

شاه عباس نوشت:بـه عـرض مـی رساند عباس خدماتی را كه فرموده بودید به جان منت داشت، به تقدیم رسانید، امید كه این محب را از دعای خیر فراموش ننمایید.»

كلب آستان علی، عباس(1)

امـتناع مقدس اردبیلی از آمدن به ایران، سبب شد كه حوزه نجف به عنوان مركزی دیگردر مقابل حـوزه اصـفـهـان احـیـا شـود هـمچنانكه امتناع شهید ثانی و پسرش شیخ حسن صاحب معالم و دخترزاده اش سید محمد صاحب مدارك از مهاجرت از جبل عامل به ایران، سبب شد كه حوزه شام و جبل عامل همچنان ادامه یابد و منقرض نگرددصاحب معالم و مدارك برای اینكه دچار محظور و رودربـایـسـتـی بـرای توقف در ایران نشوند، از زیارت حضرت رضا (علیه السلام) كه فوق العاده مشتاق آن بـودنـد صـرف نظر كردند این بنده فعلا نمی داند كه مقدس اردبیلی فقه را از كجا و نزد چه كسی تـحـصیل كرده است،همین قدر می دانیم كه فقه را نزد شاگردان شهید ثانی تحصیل كرده است پـسـر شـهـیـد ثانی و نواده دختریش، صاحب مدارك در نجف شاگرد او بوده اند در كتاب جلال الدین دوانی می نویسد:

مـلا احـمـد اردبـیـلـی، ملا عبداللّه شوشتری، خواجه فضل اللّه تركه، میر فخر الدین هاكی،شاه ابـومحمد شیرازی، مولانا میرزاجان و میر فتح اللّه شیرازی، شاگردان خواجه جمال الدین محمود بـوده انـد و او شـاگـرد محقق جلال الدین دیوانی بوده است(2) و ظاهراتحصیل خواجه جمال الـدیـن مـحـمود در رشته های معقول بود، نه منقول مقدس اردبیلی كه در سال 993 درگذشته اسـت، كـتـاب فـقهی معروف او یكی شرح ارشاد است و دیگر آیات الاحكام نظریات دقیق او مورد توجه فقها است.(3)

احمد بن محمد اردبیلی یكی از فقهای نامدار، و یكی از مفاخر علمای امامیه قرن دهم هجری است كـه در بـیـن تـوده مـردم بـه مـقدس اردبیلی، و در میان خواص وفقها به محقق و مدقق اردبـیـلی شهرت دارد، و عامل این شهرت، وجود آن آثار وتالیفات و تحقیقات گرانقدری است كه در زمینه فقه، كلام و عقاید از او به یادگار مانده است.

*******************************************************************************

گفتار دانشمندان

علا مه شیخ حر عاملی درباره او گوید:.

مـولی بزرگوار، احمد بن محمد اردبیلی، عالم فاضل، مدقق، عابد زاهد، ثقه،پرهیزگار، جلیل القدر و عظیم الشان می باشد.(4)

صـاحب جامع الرواه كه خود اردبیلی است، در حق همشهری خویش می گوید:احمد بن محمد اردبـیـلـی (ره) در جلالت قدر و اعتبار و موثق بودن،مشهورتر از آن است كه ذكر گردد او فقیه، متكلم، جلیل القدر، و عابدترین وپرهیزكارترین مردم عصر خویش بوده است.(5)

گفتار محدث نوری:

عـالـم ربانی، فقیه و محقق صمدانی، مولی احمد بن محمد اردبیلی، متوفی993 درخت علم و تحقیقات او با انوار درخشان قدس، زهد، اخلاص و كرامات اوپوشیده است.(6)

گفتار محدث قمی در كتاب الكنی و الالقاب:

عالم ربانی، محقق و فقیه بزرگوار احمد بن محمد اردبیلی، در تقوی، جلالت،فضیلت، اصالت، زهد، دیانت، ورع، امانت مشهورتر از آن است كه قلم بر آن احاطه كند یا تحت عدد و شمارش درآید او متكلم و فقیه بزرگوار می باشد، به حدی كه علا مه مجلسی درباره او گفته است:او در ورع و تـقـوی و زهـد، بـه حـد نـهـایی و مرتبت عالیه رسیده است و همانند او را در میان پیشینیان و متاخرین نشنیده ام خداوند او را باپیشوایان معصوم (علیه السلام) محشور دارد.(7)


****************************************************************************************

كرامات روحی و فضایل اخلاقی

در كـتـاب انـوار نـعـمـانـیه سید نعمت اللّه جزائری، و در روضات الجنات،حوادث و قضایای حیرت انگیزی از آن عالم ربانی نقل كرده اندكه صدور چنین اعمال و كرامات ازدارندگان چنین ارواح وارسته وپاك با آن همه اخلاص و پاكی،هیچ نوع تعجب و شگفتی ندارد و طالبان تفصیل به آن كتابهای مراجعه كنند.(8)

اساتید

او بـا شـیـخ بهایی و میرزا محمد استرآبادی صاحب رحال معروف، معاصر بود واز بعضی از تلامذه شـهـیـد ثانی تلمذ نموده است، و صاحب اعیان الشیعه اساتید او را،جمال الدین محمود، شاگرد جـلال الدین دوانی، ملاعبداللّه یزدی (صاحب حاشیه تهذیب المنطق) و مولی میرزا جان باغندی ذكر نموده است.(9)

شاگردان

صاحب معالم و صاحب مدارك، ملا عبداللّه شوشتری از شاگردان او می باشند و از دیگر شاگردان او امـیـر غـلام و امـیر فضل اللّه می باشد هنگام فوت از او پرسیدند:به چه كسی می توانیم رجوع كنیم؟ گفت:در شرعیات به امیر غلام، و در عقلیات به امیر فضل اللّه تفرشی.(10)


******************************************************************************

تالیفات و آثار

1 ـ زبده البیان فی آیات احكام القرآن، كه در ایران بارها چاپ شده است.(11)

2 ـ مـجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان علا مه حلی، و آن كتابی است كه چاپ سنگی گـردیـده بـود و اخیرا از سوی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در12 جلد آغاز چاپ شده است و شروع تالیف آن در ماه رمضان 977 در كربلا صورت گرفته، و انجام آن در سال 985 بوده است.

3 ـ حدیقه الشیعه در تفصیل احوال پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه (علیه السلام) (فارسی).

4 ـ شرح الهیات تجرید قوشجی.

5 ـ اثبات واجب تعالی.

6 ـ اثبات امامت.

7 ـ تعلیقه ای بر شرح مختصر الاصول عضدی.

8 ـ تـعلیقه ای بر خراجیه محقق ثانی این كتاب در مورد مساله خراج و مالیات نوشته شده و هر دو در سال 1318 ه ق در حاشیه كفایه الاصول آخوند خراسانی چاپ سنگی شده است.

9 ـ استیناس المعنویه (به عربی) در علم كلام.

10 ـ اصول الدین، كه یك نسخه از آن در كتابخانه رضویه موجود است.

وفات

او پـس از عـمـری تلاش و كوشش در راه اسلام و معنویت، سرانجام در ماه صفرسال 993 ه ق در نجف اشرف به رحمت ایزدی پیوست و در جوار قبر محبوب ومعشوق خویش، سرور متقیان مولی عـلـی (علیه السلام) در ایوان طلا سمت راست وارد شونده بر حرم مدفون گردید

******************************************************************************

پی نوشت و منابع

(1).ایـن داسـتـان هرچند در منابع معتبر نقل شده، ولی با توجه به سال فوت محقق و جلوس شاه عباس قابل خدشه و نیازمند تحقیق بیشتر است .

(2).زندگی جلال الدین دوانی، تالیف فاضل نامی آقای علی دوانی .

(3).آشنایی با علوم اسلامی، ص 304 .

(4).معجم رجال الحدیث، ج 2، ص 229 .

(5).مدرك فوق .

(6).خاتمه المستدرك، ج 3، ص 392 .

(7).الكنی و الالقاب .

(8).روضات الجنات، ص 22 .

(9).اعیان الشیعه، ج 9، ص 95 .

(10).مدرك سابق

(11).ایـن كـتـاب فـقهی و تفسیری آیات الاحكام، در مجلد دوم كتاب طبقات مفسران شیعه، تالیف نگارنده،ص 416 به تفصیل معرفی شده است .

 

منبع: عقیقی بخشایشی - تلخیص از كتاب فقهای نامدار شیعه، ص 203